31 мамыр – Қазақстан тарихындағы ең қасіретті әрі тағылымы мол күндердің бірі. Бұл күн – саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні ретінде аталып өтеді. ХХ ғасырдың алғашқы жартысында қазақ халқы бұрын-соңды болмаған ауыр нәубетті бастан кешірді. Миллиондаған адам аштықтың азабын тартып, жүз мыңдаған азамат саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды. Талай зиялы қауым өкілдері «халық жауы» атанып, жазықсыз жазаға ұшырады. Сондықтан бұл күн – өткенге тағзым жасап қана қоймай, тәуелсіздіктің қадірін ұғындыратын тарихи сабақ күні.
АШАРШЫЛЫҚ – ҰЛТ ЖАДЫНДАҒЫ ӨШПЕС ҚАСІРЕТ
1920-1930 жылдардағы қолдан жасалған ашаршылық қазақ халқының демографиялық, әлеуметтік және рухани дамуына орны толмас зиян келтірді. Тарихшылардың деректеріне сүйенсек, миллиондаған қазақ туған жерін тастап көшуге мәжбүр болды, жүз мыңдаған адам аштықтан көз жұмды. Мал-мүлкінен айырылған халық күнкөріс қамымен босып кетті.
Бұл жылдар қазақ халқының жадында қаралы кезең ретінде сақталды. Әрбір шаңырақ сол нәубеттің зардабын тартты. Аштықтан айырылған ұрпақтар, жетім қалған балалар, босқынға айналған отбасылар тағдыры халықтың collective жадына мәңгілік жазылып қалды.
САЯСИ ҚУҒЫН-СҮРГІН – ҰЛТ ЗИЯЛЫЛАРЫНА ЖАСАЛҒАН ҚИЯНАТ
1937-1938 жылдардағы саяси қуғын-сүргін қазақ қоғамының бетке ұстар азаматтарына ауыр соққы болды. Елдің болашағы үшін еңбек еткен мемлекет және қоғам қайраткерлері, ғалымдар, ақын-жазушылар жалған айыптармен тұтқындалып, ату жазасына кесілді немесе лагерьлерге айдалды.
Қуғын-сүргіннің басты мақсаты – халықтың ұлттық санасын әлсірету, азат ойлы азаматтарды жою болды. Алайда арыстарымыздың асыл мұрасы мен ұлтқа сіңірген еңбегі уақыт өткен сайын жаңғырып, бүгінгі ұрпаққа рухани күш беріп келеді.
БЕС АРЫС – ҰЛТТЫҢ ШАМШЫРАҚТАРЫ
Қазақ халқының тарихында «Бес арыс» деген атпен мәңгі қалған алып тұлғалар бар. Олар – Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы, Мағжан Жұмабаев және Жүсіпбек Аймауытов.
Ахмет Байтұрсынұлы – Ұлт ұстазы
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тіл білімінің негізін қалаған ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері. Ол қазақ әліпбиін жетілдіріп, ұлттық білім жүйесінің қалыптасуына өлшеусіз үлес қосты. Халқы үшін аянбай еңбек еткен тұлға саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.
Әлихан Бөкейхан – Алаш көшбасшысы
Әлихан Бөкейхан қазақ мемлекеттілігін жаңғыртуды мақсат еткен Алаш қозғалысының жетекшісі болды. Ол елдің саяси, экономикалық және мәдени дамуы жолында күрес жүргізді. Азаттық идеясын ту еткен қайраткердің ғұмыры қуғын-сүргінмен аяқталды.
Міржақып Дулатұлы – Ұлт рухын оятқан қаламгер
Міржақып Дулатұлы халықты білімге, оянуға шақырған көрнекті жазушы әрі қоғам қайраткері болды. Оның шығармалары ұлттық сананы қалыптастыруда ерекше рөл атқарды. Алайда ол да сталиндік репрессияның құрбанына айналды.
Мағжан Жұмабаев – Алаштың ақиық ақыны
Мағжанның жалынды жырлары ұлт рухын көтерді. Оның өлеңдерінен елге деген махаббат пен еркіндікке деген ұмтылыс анық сезіледі. Қазақ поэзиясының жарық жұлдызы болған ақын жазықсыз жазаға ұшырап, қаза тапты.
Жүсіпбек Аймауытов – Ұлт руханиятының жанашыры
Жүсіпбек Аймауытов қазақ әдебиеті мен педагогикасының дамуына зор үлес қосты. Ол ағартушылық қызметімен халықтың мәдени деңгейін көтеруге еңбек етті. Бірақ оның да тағдыры қуғын-сүргіннің қара дауылынан аман қалмады.
АЛЖИР МЕН КАРЛАГ – ТАРИХТЫҢ ҚАРАЛЫ БЕТТЕРІ
Қуғын-сүргін жылдары Қазақстан аумағында көптеген лагерьлер құрылды. Солардың ішіндегі ең белгілілері – АЛЖИР және Карлаг лагерлері. Бұл орындарда мыңдаған жазықсыз адамдар азап шекті. Әсіресе АЛЖИР лагерінде «халық жауларының әйелдері» деген жалған айыппен сотталған аналар мен қыз-келіншектер қамауда болды.
Бүгінде бұл орындар тарихи жадыны сақтайтын қасиетті мекендерге айналды. Олар өткеннің қателігін қайталамауға үндейтін үнсіз ескерткіш іспетті.
ТӨЛЕБИ АУДАНЫНДА «ЗҰЛМАТ ЖЫЛДАР ҰМЫТЫЛМАЙДЫ» ТАРИХИ КЕШІ ӨТТІ
31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай Төлеби аудандық «Тең қоғам» мекемесінде аудандық мәдениет үйінің қызметкерлерімен бірлесіп «Зұлмат жылдар ұмытылмайды» атты тарихи кеш ұйымдастырылды.
Іс-шараның басты мақсаты – ел тарихындағы ауыр кезеңдерді еске алып, жазықсыз жапа шеккен азаматтардың рухына тағзым ету, тарихи шындықты кейінгі ұрпаққа жеткізу және жастардың тарихи санасын қалыптастыру болды.
Кешке Ленгір қалалық ардагерлер кеңесінің мүшелері, әжелер кеңесінің өкілдері, аудандық «Нұр» мешітінің найб имамы Ж. Жаппаров, аудандық Жастар ресурстық орталығының қызметкерлері, аудандық мәдениет үйінің мамандары және музей қызметкері Ғ. Түсіпбаева қатысты.
Шара барысында зұлмат жылдардың қасіреті туралы тарихи мәліметтер айтылып, қуғын-сүргін құрбандарының тағдыры кеңінен насихатталды. Қатысушылар өткеннің ауыр сабақтарын еске алып, жазықсыз құрбан болған азаматтардың рухына құран бағыштады.
«ТАРИХ ПАРАҚТАРЫ» – ӨТКЕНГЕ ТАҒЗЫМ
Осы атаулы күнге орай Екпінді ауылдық кітапханасының ұйымдастыруымен «Тарих парақтары» атты тағылымды кеш өткізілді.
Іс-шараның мақсаты – оқырмандарға қазақ халқының басынан өткен нәубет жылдар, ашаршылық ақиқаты, саяси қуғын-сүргін құрбандары және Алаш арыстары туралы кеңінен мағлұмат беру болды.
Кітапханада «Зұлмат жылдар – жан жарасы» атты кең көлемді кітап көрмесі ұйымдастырылып, оқырмандар назарына құнды әдебиеттер ұсынылды. Көрмеде Алаш қозғалысының тарихы, «Бес арыс», «Үш бәйтерек», АЛЖИР және Карлаг тұтқындарының тағдыры туралы кітаптар қойылды.
Кітапхана қызметкерлері ел үшін құрбан болған арыстардың өмірі мен еңбегі жөнінде жан-жақты мәлімет беріп, олардың ұлттық тәуелсіздік жолындағы күресін түсіндірді.
ТАРИХТАН ТАҒЫЛЫМ АЛУ – ҰРПАҚ ПАРЫЗЫ
Бүгінгі бейбіт өмір мен тәуелсіздік – халқымыздың ғасырлар бойғы арманы. Бұл жолда қаншама азамат құрбан болды, қаншама отбасы қайғы-қасірет шекті. Сондықтан саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу – өткенге тағзым ғана емес, болашақ алдындағы жауапкершілік.
Тарихты ұмытқан халықтың болашағы бұлыңғыр болатыны белгілі. Ал өткеннің ащы сабағын зерделеген ұрпақ елдің тәуелсіздігін бағалай біледі. Сондықтан зұлмат жылдардың шындығын кейінгі буынға жеткізу, құрбандар рухына құрмет көрсету және тарихи әділеттілікті дәріптеу – баршамыздың азаматтық парызымыз.
Зұлмат жылдар ұмытылмайды. Өйткені ол – халқымыздың жүрегінде қалған жара, ұлт жадына жазылған тағылым.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тарихтың таразысына салсақ, қазақ халқы талай сыннан өтті. Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін жылдары – халқымыздың ең ауыр кезеңдерінің бірі. Бұл нәубет мыңдаған шаңырақты ортасына түсіріп, миллиондаған адамның тағдырына қайғы-қасірет әкелді. Алайда қандай қиындық болса да халқымыз рухын жоғалтпай, ұлттық болмысын сақтап қала білді. Сол себепті бүгінгі тәуелсіз Қазақстан – өткен ұрпақтың төккен тері мен көрген азабының жемісі.
31 мамыр – қаралы күн ғана емес, ойлану мен тағылым алу күні. Бұл күн бізге тәуелсіздіктің қадірін, бейбіт өмірдің бағасын және ел бірлігінің маңызын еске салады. Қуғын-сүргін құрбандары мен ашаршылық нәубетінде қаза болған азаматтарды еске алу арқылы біз тарихи әділеттілікті құрметтейміз және олардың рухына тағзым етеміз.
Төлеби ауданында өткен тағылымды іс-шаралар да осы мақсатқа қызмет етті. Ардагерлердің естеліктері, кітапханалардағы тарихи кештер, мәдениет қызметкерлерінің ұйымдастырған кездесулері мен рухани шаралар жастардың тарихи танымын кеңейтіп, өткенге құрметпен қарауға үндеді. Мұндай кездесулер ұрпақтар сабақтастығын нығайтып, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге үлкен үлес қосады.
Еліміздің ертеңі – жас ұрпақ. Сондықтан тарихтың ащы сабақтарын ұмытпай, азаттықтың бағасын білу әр азаматтың міндеті. Алаш арыстары армандаған тәуелсіз елдің тұғырын нығайту, олардың аманатына адал болу – бүгінгі буынның қасиетті парызы. Қуғын-сүргін құрбандарының жарқын бейнесі мен ел үшін еткен еңбегі халық жадында мәңгі сақталып, келер ұрпаққа өнеге болып қала береді.
Тарихқа тағзым ету – өткенді ғана еске алу емес, болашаққа дұрыс бағыт беру. Сондықтан әрбір жас ұрпақ ел тарихын терең біліп, азаттықтың қандай қиын жолмен келгенін түсінуі тиіс. Құрбандар рухына көрсетілген құрмет – елдікке деген құрмет. Олардың есімі мен ерлігі халық жадында мәңгі жаңғырып, тәуелсіз Қазақстанмен бірге жасай береді.